Przez całe życie miałem konie. Teraz w Briańskim Lesie czeka na mnie czwórka liniejących pupili, które myślą jedynie o tym, żeby nie przegapić porannego karmienia owsem, albo kombinują, jak złamać zbutwiały płot u staruchy-sąsiadki i dostać się na grządki. Moja żona przycina im kopyta, czesze grzywy i ogony, uczy różnych sztuczek.
Ale tutaj, w Rezerwacie Rostowskim, są konie o całkowicie odmiennych obyczajach! Obserwowanie ich jest równie interesujące, jak obserwowanie niedźwiedzi na Kamczatce, szczególnie teraz, wiosną, kiedy w koniach kipią miłosne żądze. To największa i najdłużej żyjąca na terytorium Rosji populacja zdziczałych koni, do tego żyjąca od sześćdziesięciu lat w izolacji na wyspie Wodnyj (ros. Водный) otoczonej przez słone wody jeziora Manycz-Gudiło (ros. Маныч-Гудило).
Wyspa Wodnyj jest największą wyspą jeziora. Jej długość sięga 12 km, a szerokość – 3,5 km. Nie ma tu ani jednego drzewa, ani nawet krzewu. To pagórkowaty step. Wyspa powstała w 1953 roku na skutek zmiany reżimu hydrologicznego jeziora, spowodowanej wybudowaniem Kanału Niewinnomyskiego (ros. Невинномыский канал). Podwyższenie się poziomu wód było zaskoczeniem dla tutejszych hodowców, przez co nie zdążyli przegnać zwierząt na ląd. Owce przetransportowano na łódkach, natomiast kilka koni rasy dońskiej musiało zostać na wyspie na okres zimy. Wiosną już nie dało się ich złapać – konie poczuły smak wolności. Osobniki te stały się protoplastami dzikiego tabunu.
Zanim powstał Rezerwat Rostowski, liczba koni była stosunkowo niewielka, sięgała kilkudziesięciu osobników. Miejscowy sowchoz przywiózł tutaj promem stado owiec. Wykopano dla nich studnię z półsłodką wodą, którą piły też konie. Okresowe próby odłowu i odstrzału koni zrodziły w nich strach przed ludźmi i wszelkiego rodzaju sprzętem technicznym. Koniom udało się przystosować do samodzielnego życia na narażonym na susze stepie: przez cały rok żywić się tym, co znajdą pod kopytami, żyć bez możliwości skrycia się. Z początkiem lat 90. przestano przewozić owce na wyspę, studnie zatkał muł i konie musiały radzić sobie same.
W 1995 roku utworzono Rezerwat Rostowski. Wyspa Wodnyj znalazła się w jego granicach. Dzięki strażnikom rezerwatu skończyło się odstrzeliwanie koni przez kłusowników. Przez pierwsze lata funkcjonowania rezerwatu konie z wielką nieufnością odnosiły się do człowieka. Kiedy pod koniec lat 90. po raz pierwszy tu przyjechałem, nie udało mi się nawet ich sfotografować. Tabun nie pozwalał się zbliżać na odległość mniejszą niż kilometr. Na spotkanie ludziom wybiegał ogier-przywódca, który zachowywał się dość agresywnie. Od razu traciło się ochotę na bliższe kontakty z nim.
Pracownicy rezerwatu przeprowadzili z lądu na wyspę półkilometrowy wodociąg i zorganizowali wodopój. Liczebność stada zaczęła gwałtownie wzrastać. O ile w 1995 roku na wyspie mieszkało 67 koni, o tyle w 2006 roku ich liczba zwiększyła się do ponad 400. Wyspa nie była w stanie zapewnić pożywienia dla takiej ilości koni. Zimą 2009/10 r. ponad połowa populacji padła. Część zwierząt, ratując się przed głodem, zdołała – po raz pierwszy w historii – przejść przez zamarznięte jezioro Manycz-Gudiło na tereny ościennej Kałmucji. Reszta zwierząt przeżyła dzięki dokarmianiu przez ludzi. Teraz rezerwat stara się zachować liczebność populacji w granicach 100-150 osobników poprzez odławianie części młodych koni. Obecnie wyspę zamieszkuje 150 koni.
