Jezioro Kurylskie. Uczta dla niedźwiedzi

0009shqr

Pogodny lipcowy poranek. Siedzę na brzegu pontonu zakotwiczonego przy piaszczystej plaży zatoki Siewiernaja (ros. бухта Северная). Pasy mgły ścielą się nad wodą, to odsłaniając, to zakrywając szczyty wulkanu Iljinskiego (ros. вулкан Ильинский) i wulkanu Dikij griebień (Дикий гребень). Wzdłuż brzegu rozsiadły się setki hałaśliwych mew. Widać trzy- lub czterokilometrowy odcinek plaży, do ujścia rzeki Wyczinkija (ros. Вычинкия). Plaża ma szerokość około ośmiu metrów, za nią rozciąga się ściana wysokiej trawy i drzew. Na tym pasie piasku naliczyłem szesnaście śpiących niedźwiedzi, dodatkowa piątka włóczy się wzdłuż linii wody, pomiędzy ujściami małych rzeczek. A ile ich siedzi w olchowo-wierzbowych zaroślach otaczających plażę — tego nikt nie wie.

Nieopodal mnie, w odległości dosłownie dziesięciu kroków, utuczona młoda samica o jasnym futrze stoi na płyciźnie rzeczki Pierwaja Siewiernaja (ros. Первая Северная; ‘pierwsza północna’), wypełnionej po brzegi łososiami, i leniwo spogląda na przepełzające przez piaszczystą ławicę czerwone grzbiety ryb. Woda dosłownie się kotłuje: ryby po prostu nie mieszczą się w ciasnym korycie i raz po raz wypychają się wzajemnie na brzeg. Patrząc na ryby, nietrudno się domyślić, jaką ciężką próbą była dla nich wyprawa na tarło: ciała nerek pokryte są starymi bliznami i świeżymi ranami szarpanymi, wiele z nich straciło płetwy, są też osobniki bez oczu, ale wszystkie one uparcie chcą się dostać do rzeczki i dotrzeć na tarlisko. Zatrzymać może je tylko śmierć. Setki martwych ryb, już nie tak jaskrawoczerwonych, leżą na piasku.

Fale jeziora kołyszą tysiące nowo przybyłych ryb, chcących wpłynąć do rzeczki. Ryby oczywiście widzą niedźwiedzicę, ale potężny instynkt rozrodczy każe im płynąć na tarlisko. Prosto w niedźwiedzie pazury… Od czasu do czasu niedźwiedzica bystrym okiem namierza ofiarę — zawsze jest nią samica wypełniona ikrą. Ryba nie ma jak uciec przed niedźwiedziem, ze wszystkich stron otaczają ją ciasno współplemieńcy. Niedźwiedzica niespiesznie następuje jedną łapą na głowę ryby, a pazurem drugiej łapy, niczym skalpelem, precyzyjnie otwiera brzuch, nie naruszając jajnika z ikrą. Zwierzę wysysa tylko ikrę i obojętnie odrzuca konającą rybę. Wolne miejsce zajmuje następna nerka. Procedura powtarza się kilkadziesiąt razy, aż niedźwiedzica nasyci się ikrą. Najedzone zwierzę wychodzi na plażę, wykopuje okrągły dołek, starannie układa w nim nabrzmiały brzuch i pogrąża się w drzemce na trzy-cztery godziny. Nie jest łatwo przetrawić kilka kilogramów wysokokalorycznej czerwonej ikry.

Miejsce niedźwiedzicy w potoku zajmuje wesoły i psotliwy młody samiec z puszkinowskimi bokobrodami. Ze względu na jego podobieństwo do poety nazwałem niedźwiedzia Puszkinem. Puszkin najadł się aż do przesytu i teraz po prostu bawi się rybami: łapie je za ogony i płetwy, przerzuca nad sobą. Chwilę później Puszkin ustępuje miejsca dwóm niedźwiedzim nastolatkom, ale one także więcej się bawią, niż pożywiają. Przy tutejszej obfitości pokarmu niedźwiedzie ujawniają swoje skłonności do smakoszostwa: niektóre niedźwiedzie jedzą tylko ikrę, niektóre — tylko chrząstkę z głowy nerki, niektóre lubią wysysać rybie oczy. Niedźwiedzica Świnka woli zjadać martwe, na wpół rozłożone ryby, przy czym to właśnie ona szybciej niż inne osobniki nabiera wagi.

Od czerwca do okresu zapadania w sen zimowy niedźwiedzie brunatne cieszą się rybią ucztą. Wyjątkowa obfitość pokarmu sprawia, że tutejsza populacja niedźwiedzi odznacza się najwyższym w świecie zagęszczeniem. W ciągu jednego dnia, opływając jezioro łódką, spotykałem prawie setkę niedźwiedzi, a w ujściach takich dopływów jeziora, jak rzeka Chakycyn i Etamynk można czasami ujrzeć do piętnastu niedźwiedzi naraz. Specjaliści oceniają, że w rezerwacie żyje co najmniej 800 niedźwiedzi, a najprawdopodobniej jest ich około tysiąca. Jeszcze jedną osobliwością tutejszej populacji jest wysoka liczba osobników o wielkich rozmiarach — jest ich w przybliżeniu pięć razy więcej niż na sąsiadujących terenach łowieckich. Oprócz tego nad Jeziorem Kurylskim nie jest niczym niezwykłym spotkanie niedźwiedzic z trójką, a nawet z czwórką młodych — pokarmu starcza dla wszystkich.

Kamczatka to jedyny na świecie obszar zamieszkały przez niedźwiedzie, na którym występują wszystkie trzy główne rodzaje pokarmu umożliwiającego zgromadzenie niezbędnych zapasów tłuszczu na okres zimowania: jagody, orzeszki piniowe i pięć gatunków anadromicznych łososi, przypływających kolejno na tutejsze tarliska w okresie od czerwca do początków lutego. Rozkładające się truchła łososi, zalegające na dnie zbiorników wodnych, mogą służyć niedźwiedziom jako pokarm nawet wiosną, po opuszczeniu przez nie zimowych legowisk. Dla porównania: niedźwiedzie z obszaru Syberii gromadzą zimowe zapasy tłuszczu, odżywiając się jagodami i orzeszkami piniowymi, a niedźwiedzie z Alaski — pożywiając się łososiami i jagodami. Na dodatek kamczackie niedźwiedzie mogą urozmaicić sobie menu wyrzuconymi na brzeg oceanu glonami i zwierzętami (brunatnicami, padłymi rybami, mięczakami, ptakami, ssakami morskimi, w tym kilkutonowymi tuszami martwych wielorybów). Niedźwiedzie, które nie zgromadziły niezbędnych zapasów tłuszczu i które nie zapadły w sen zimowy (nazywane po rosyjsku szatunami), są na Kamczatce rzadkością, ponieważ jest mało prawdopodobne, aby nastąpił nieurodzaj jednocześnie wszystkich trzech wymienionych wyżej rodzajów pokarmu.

Niemniej jednak populacja niedźwiedzi znad Jeziora Kurylskiego cieszy się licznymi przywilejami, jako że nigdzie indziej na Kamczatce tak obfity i tak bogaty w białko pokarm nie jest tak łatwo dostępny. (Niezwykle istotne jest także to, że tutejsze niedźwiedzie znajdują się pod realną ochroną rezerwatu federalnego!) W przeciągu tego samego czasu poświęconego na pożywianie się, dajmy na to, rybami i jagodami — niedźwiedź zyskuje dziesięć razy więcej kalorii z ryb niż z jagód! Dzięki temu niedźwiedzie znad Jeziora Kurylskiego mają więcej czasu na sen i zabawy — nigdzie indziej nie fotografowałem tylu bawiących się niedźwiedzi, jak tutaj. Co więcej, wiele niedźwiedzi żyjących pod ochroną rezerwatu nie boi się ludzi, dlatego też nie traci energii na ucieczkę przed nimi. Ale to wątpliwa korzyść; może się okazać fatalną w skutkach, jeśli zwierzę opuści granice chronionego terytorium lub spotka się z kłusownikiem w rezerwacie.

Niedźwiedzie z południa Kamczatki cieszą się jeszcze jednym ogromnym przywilejem. Warunki do zapadania w sen zimowy są tu również niezwykle korzystne: strome zbocza gór, niedostępne dla człowieka zarośla olchy i sosny karłowej, a także bardzo głęboka pokrywa śnieżna, sięgająca trzech metrów. Na Jeziorze Kurylskim są ponadto unikalne miejsca do urządzania gawr: jaskinie w zastygłej lawie na wyspach Samang (ros. Саманг) — szczególnie upodobały je sobie niedźwiedzice z młodymi.

Niedźwiedzie to wyśmienici pływacy, mogą godzinami przebywać w lodowatej wodzie i z łatwością pokonują jezioro w dowolnym kierunku, nieustannie przeczesując wyspy. Na przykład na skalistej wyspie Serce Ałaida (ros. Сердце Алаида), oddalonej od najbliższego brzegu o cztery kilometry, niedźwiedzie zbierają jaja i pisklęta mewy ochockiej. Wielokrotnie spotykałem niedźwiedzie pośrodku jeziora, przy czym płyną one znacznie szybciej niż ja w swoim pontonie wiosłowym.

Niedźwiedzie w oczekiwaniu na przybycie ryb.

Wet bear

Niedźwiedź wypatruje ryb.

Młody rybak.

Niedźwiedzice nie karmią swoich dzieci rybami. Niedźwiadki zjadają resztki z maminej uczty lub po prostu wyrywają zdobycz z pazurów rodzicielki.

Rzadki przypadek złowienia przez niedźwiedzia dwóch ryb naraz.

Niedźwiedzia trójca. Dwa niedźwiadki-nastolatki próbują zabrać zdobycz matce, ale ta ucieka.

Walka psychologiczna.

Najlepsze miejsca do łowienia przypadają silniejszym.

Brzegi Jeziora Kurylskiego — niedźwiedzi raj.

Advertisements

One comment

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s