Niedźwiedzie wesela

0003fhr1

W maju i czerwcu my, strażnicy Rezerwatu Kronockiego pracujący w Dolinie Gejzerów, żyjemy w stanie oblężenia. W okresie tym okoliczne góry wciąż jeszcze pokryte są warstwą śniegu i jedynie ogrzane wulkanicznym ciepłem zbocza kanionu rzeki Giejziernaja (ros. Гейзерная) tworzą oazę pierwszej wiosennej trawy, do której przybywają na ucztę dziesiątki niedźwiedzi. Na dodatek jest to też czas niedźwiedzich zalotów. Misie żyjące w rezerwacie w ogóle niespecjalnie unikają ludzi, ale wiosną pod wpływem hormonów miłości po prostu tracą wszelką ostrożność. Dlatego zawsze mamy się na baczności. Nawet po drodze z chatki do wychodka można narazić się na nieprzyjemności i przesiedzieć kilka godzin na dachu domu albo na czubku brzozy. Tutejsze niedźwiedzie mają brzydki zwyczaj drzemania przez parę godzin pod drzewem, na którym schronił się człowiek; przy czym ani łzy rozpaczy, ani wzburzony potok niewybrednych epitetów w żaden sposób nie mąci misiom snu.

Swoich kudłatych sąsiadów znamy nie tylko z widzenia. Dzięki naszemu starszemu koledze Witalijowi Nikołajenko (ros. Виталий Николаенко), który badał niedźwiedzie w Rezerwacie Kronockim przez ponad trzydzieści lat, znamy historie wielu z nich. Bardzo długo gospodynią Doliny Gejzerów była niedźwiedzica Ciemnołapka. W młodości bardzo lubiła zaglądać do okien domów, opierając się łapami o szyby, podchodziła bardzo blisko do turystów, a nawet chodziła z nimi na wycieczki oglądać gejzery. Za te wszystkie grzechy została obezwładniona „latającą” strzykawką i wywieziona jak najdalej od Doliny Gejzerów i turystów. Po kilku dniach wróciła i znowu zaczęła podchodzić pod budynki i zbliżać się do ludzi. Kierownictwo rezerwatu skazało Ciemnołapkę na karę śmierci, ale żaden z trzech strażników pracujących wówczas w Dolinie Gejzerów nie śmiał podnieść ręki na niedźwiedzicę. Wysłano zatem strażnika z osady Żupanowo, który zgodził się zastrzelić Ciemnołapkę, jednak na godzinę przed jego przybyciem niedźwiedzica nieoczekiwanie zniknęła. Pojawiła się dopiero następnej wiosny z malutkim niedźwiadkiem. Przestała prześladować turystów, ale do tej pory lubi „pobawić się” ze znajomymi jej ludźmi, na przykład ze strażnikami rezerwatu. „Zabawa” polega na tym, że Ciemnołapka podchodzi bezgłośnie do człowieka od tyłu, po czym rozkoszuje się widokiem przerażenia malującym się na ludzkiej twarzy. Niejednokrotnie zdarzało się, że Ciemnołapka przyprowadzała prosto pod nasz dom wielkich pobudzonych samców, dlatego nie wychodzimy z domu bez gazu pieprzowego w sprayu, rac albo broni załadowanej gumowymi kulami lub rakietami sygnalizacyjnymi.

Okres godowy u niedźwiedzi trwa od maja do końca czerwca. Samce zaczynają poświęcać dużo uwagi znakowaniu drzew: ocierają się o drzewa, krzewy, kamienie, aby zostawić na nich zapach swojego tłustego potu… Poza tym urządzają sobie placyki, na których wygniatają trawę, orzą pazurami ziemię, oddają mocz. Na niektórych odcinkach swoich ścieżek stawiają „pompatyczne” kroki, z siłą wbijając łapy w ziemię i robiąc charakterystyczne dołki. Każdy osobnik posiada swój indywidualny zapach. Znakując nim różne miejsca, jak gdyby rejestruje się w miejscowym niedźwiedzim społeczeństwie. W czasie trwania okresu godowego samce i samice stają się znacznie mniej agresywne wobec siebie nawzajem. Zapach samicy przyciąga samców. Niekiedy za zapachem jednej niedźwiedzicy podąża kilku pretendentów.

Ciekawie jest obserwować, jak samica i samiec nawiązują znajomość. Najpierw z daleka węszą się nawzajem, potem zbliżają się ku sobie z wyciągniętymi szyjami, jak gdyby nadstawiały się do pocałunku. Następnie intensywnie się wąchają, po czym samica odchodzi albo odbiega, zachęcając tym do zabawy. Zabawa to najważniejszy element zalotów; w czasie niej zwierzęta nabierają wzajemnie do siebie zaufania.

Niedźwiedzie to poligamiści. Samica jest przychylna wszystkim samcom, ale najczęściej to najsilniejszy z nich, przepędzający innych konkurentów, zostaje ojcem jej dzieci. Niemniej jednak miałem okazję obserwować, jak niepozorny pod względem rozmiarów samiec sprytnie zdążył przekazać swoje geny kochliwej samicy, w czasie gdy jeden z najsilniejszych samców przeganiał po zboczu góry innego wielkiego samca. Ale zazwyczaj dominujący samiec nie pozwala drugim lowelasom zbliżać się do swojej wybranki na odległość mniejszą niż kilkaset metrów. Pomiędzy równie silnymi samcami wybuchają walki. W zasadzie nie znam ani jednego starego niedźwiedzia, którego nie zdobiłyby poważne szramy lub który nawet nie byłby okaleczony.

Po około ośmiu miesiącach, w czasie kolejnego zimowego snu w gawrze, niedźwiedzica wyda na świat owoce wiosennej miłości: od jednego do czterech malutkich niedźwiadków, przyszłych gospodarzy tajgi.

0003h4fg

Niedźwiedź znakuje drzewo swoim indywidualnym zapachem.

0003k9fq

Słabszy pretendent, położywszy uszy po sobie, ucieka przed rozwścieczonym dominującym samcem.

0003r42z

Romantyczny rytuał zawierania znajomości.

0003s8y8

I nie mniej romantyczne zabawy.

0003g03s

Narzeczony z narzeczoną.

Mating bear couple

Niedźwiedzia kopulacja bardziej przypomina gwałt: samiec mocno trzyma zębami samicę za kark, a przednimi łapami przyciska jej tułów.

0003pcb6

W szczycie okresu godowego niedźwiedzie tak są pochłonięte sobą nawzajem, że „weselnemu” fotografowi o wiele łatwiej jest się zbliżyć do nich na odpowiednią do fotografowania odległość. Udawało mi się to parę razy.

Room with a view

Ale bywały też sytuacje, kiedy samiec zachowywał się na tyle agresywnie, że trzeba było zmykać z weseliska. To właśnie jeden z takich momentów. Niedźwiedzie kopulowały na tle wulkanu Zubczatka (ros. Зубчатка), ale paparazzi nie odważył się podejść bliżej, ponieważ w okolicy nie było żadnego drzewa, na które można by uciec w razie ataku. Dopiero kiedy niedźwiedzie spoczęły na śniegu po namiętnej miłości, zaryzykowałem i podszedłem do nich na odległość około pięćdziesięciu metrów, przy czym samiec cały czas obserwował mnie z ukosa.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s